Bodemenergie ondanks boorbeperkingen

Aan de Blekershoeve in Brandevoort worden veertien bestaande huurwoningen voorzien van een duurzame warmteoplossing: een water/water-warmtepomp gekoppeld aan een gesloten bodemlus en ondersteund door zonthermie. Deze aanpak houdt rekening met de boordieptebeperking in Brabant en biedt tóch de voordelen van bodemenergie.

Sinds januari 2024 gelden in Noord-Brabant strengere regels voor het boren van gesloten bodemlussen. Brabant Water heeft deze beperkingen ingesteld om de drinkwatervoorziening te beschermen. Hierdoor mogen bodemlussen minder diep worden aangebracht, waardoor er minder warmte uit de bodem kan worden gewonnen.

Slimme combinatie van bodemenergie en zonthermie
De woningen in Brandevoort krijgen een water/water-warmtepomp die warmte haalt uit een gesloten bodemlus in de voortuin (GBES). Via leidingen circuleert water door de bodem, waar op honderd meter diepte en het hele jaar door een vrijwel constante temperatuur van ongeveer 10-12°C aanwezig is. Deze stabiele warmtebron zorgt ervoor dat de warmtepomp efficiënt kan functioneren, ongeacht de buitentemperatuur.
Om de gevolgen van de beperkte boordiepte op te vangen, is gekozen voor een combinatie met zonthermie. Zonnecollectoren leveren extra energie aan het systeem en ondersteunen de bodemlus in de maanden waarin dit het hardst nodig is. Hierdoor blijft het rendement van de installatie hoog en wordt optimaal gebruikgemaakt van duurzame energiebronnen. “Juist door verschillende technieken slim te combineren, ontstaat een oplossing die ook onder de Brabantse randvoorwaarden uitstekend werkt”, zegt Maurits Lagendijk van het bij het project betrokken Itho Daalderop. “Hiermee laten we zien dat verduurzaming van bestaande woningen niet hoeft te stoppen bij boorbeperkingen.”

Leidingwater in bodemlus
Een tweede opvallende innovatie is de keuze om de bodemlus te vullen met leidingwater in plaats van glycol, een antivriesmiddel dat traditioneel wordt toegepast in ondiepe gesloten bodemenergiesystemen. “Deze keuze draagt bij aan een duurzamere en veiligere installatie”, aldus Lagendijk. “Zuiver water in de bron levert een aantal voordelen op ten opzichte van een glycolmengsel, dat een stroperige vloeistof is. Zo hoeft de warmtepomp minder hard te werken, wat resulteert in een hoger rendement en minder slijtage. Mocht er onverhoopt een lekkage ontstaan, dan komt er bovendien geen glycol in de bodem terecht maar uitsluitend leidingwater. Daarmee wordt het risico op bodemverontreiniging geminimaliseerd en sluit de oplossing beter aan bij onze missie om zorgvuldig om te gaan met onze omgeving.”

Lucht/water-warmtepomp zonder buitenunit
Voor bewoners levert de gekozen oplossing verschillende voordelen op, vertelt Eugène Waterreus, duurzaamheidsmanager van woningstichting Compaen. “Anders dan bij een lucht/water-warmtepomp is er geen buitenunit nodig. Daardoor blijft het straatbeeld intact en ontstaat er geen extra geluidsoverlast. Bovendien profiteert de warmtepomp van de constante temperatuur van de bodem. Hierdoor blijft het energiegebruik ook tijdens de koude winterdagen heel laag en profiteren bewoners van een comfortabel en toch energiezuinig binnenklimaat.”
In de zomer kan het systeem ook worden ingezet voor passieve koeling. Daarbij wordt de relatief lage bodemtemperatuur gebruikt om de woning comfortabel te houden, zonder investering in het hoge energieverbruik van een airconditioner. De warmte die daarbij aan de woning wordt onttrokken, wordt opgeslagen in de bodem en kan later weer benut worden voor verwarming en warmtapwaterbereiding.

Toekomstbestendige verduurzaming van huurwoningen
Voor woningcorporaties biedt deze aanpak interessante perspectieven. De bodemlus fungeert als een thermische batterij die energie opslaat en teruglevert wanneer dat nodig is. Daardoor wordt het elektriciteitsnet tot de helft minder belast dan bij veel andere duurzame verwarmingsoplossingen. In een tijd waarin netcongestie een steeds grotere uitdaging vormt, is dat een belangrijk voordeel.
Ook op lange termijn kan de oplossing aantrekkelijk zijn. Hoewel de initiële investering hoger ligt dan bij een lucht/water-warmtepomp, zijn de exploitatie-, onderhouds- en vervangingskosten lager. Daarmee ontstaat een duurzame warmteoplossing die niet alleen technisch, maar ook economisch toekomstbestendig is.
Met het project aan de Blekershoeve laten Compaen en Itho Daalderop zien dat aardgasloos wonen ook voor bestaande (huur)woningen concreet haalbaar is. Door bodemenergie, zonthermie en innovatieve engineering te combineren, ontstaat een oplossing die niet alleen aansluit bij de uitdagingen van vandaag, maar ook de komende 50–100 jaar op energiezuinige wijze in een comfortabel binnenklimaat voorziet”, besluit Lagendijk. “Een eenmalige investering levert daarmee meerdere decennia vele voordelen op ten opzichte van alternatieve verduurzamingsoplossingen.”