Veilige koudemiddelkeuze

De versnelde afbouw van koudemiddelen met een hoge klimaatimpact (GWP-waarde) stimuleert de toepassing van alternatieven zoals propaan (R290), $\text{CO}_2$ (R744) en ammoniak (R717). Hoewel deze koudemiddelen een lage klimaatimpact hebben en technisch efficiënt zijn, brengen ze specifieke risicoprofielen met zich mee: propaan is brandbaar, $\text{CO}_2$ werkt onder zeer hoge drukken met verstikkingsgevaar in besloten ruimten, en ammoniak is giftig en onder voorwaarden brandbaar. Een overstap op alternatieve koudemiddelen is daardoor geen één-op-één vervanging, maar vraagt om een grondige herziening van het gehele projectontwerp en het veiligheidsconcept.

Veiligheid in het ontwerp en de vernieuwde BRL 100 versie 3.0

Veiligheidsmaatregelen moeten al in de werkvoorbereiding worden geborgd en vastgelegd in het programma van eisen (PvE). Aspecten zoals opstellingsruimte, drukontlasting, detectie, zonering, aanrijdbeveiliging en veilige afblaasroutes moeten vóór de uitvoering helder zijn. Sinds 1 september 2026 is bovendien BRL 100 versie 3.0 van kracht, die de bedrijfscertificering uitbreidt van F-gassen naar alternatieve koudemiddelen over drie deelgebieden (F-gassen/koolwaterstoffen, C0-2 en ammoniak). Certificerende instanties toetsen hierbij streng op aantoonbare praktijkbeheersing, geschikte gereedschappen, persoonscertificaten en registratie van koudemiddelmutaties. Bestaande certificaten op basis van versie 2.0 vervallen uiterlijk op 31 augustus 2028.

Projectmatig werken en oplevering

Projectmatig werken helpt om de veiligheid en projectkwaliteit gedurende het gehele traject te borgen. Dit vraagt om vaste beslismomenten: het toetsten van het ontwerp vóór opdrachtverlening, het uitvoeren van een Taak Risico Analyse (TRA) tijdens de werkvoorbereiding en een Laatste-Minuut-Risicoanalyse (LMRA) op de werkvloer. Bij de oplevering moet de installateur niet alleen de technische prestaties en de werking controleren, maar ook de noodprocedures, gasdetectie, ventilatiewerking, markeringen en de volledige instructie van de gebouwbeheerder borgstellen in het installatielogboek.

Praktische richtlijnen voor een veilige koudemiddelkeuze

Voor de installatiepraktijk biedt het werken met alternatieve koudemiddelen de volgende richtlijnen:

  • Start met een risico-inventarisatie: Leg risicoprofielen (brandbaarheid, druk, toxiciteit) en veiligheidsvoorzieningen vast in het PvE voordat de opdracht wordt verleend.

  • Pas bedrijfscertificering tijdig aan: Zorg dat het bedrijf gecertificeerd is volgens BRL 100 versie 3.0 voor de specifieke deelgebieden waarin werkzaamheden worden uitgevoerd.

  • Voer consequent een TRA en LMRA uit: Borg veilig werken op de bouwplaats door voor aanvang van risicovolle taken de werkvoorbereiding en werkomgeving te controleren.

  • Beoordeel bestaande gebouwsituaties grondig: Controleer bij renovatieprojecten of bestaande schachten, technische ruimten en vluchtwegen geschikt zijn voor het risicoprofiel van het nieuwe koudemiddel.

  • Borg de oplevering en documentatie: Controleer bij oplevering niet alleen de koel- of verwarmingswerking, maar ook de werking van de detectie, noodprocedures, markering en het logboek.

3 Pijlers voor een veilige koudemiddeltransitie

  • BRL 100 v3.0 Certificering

    Borg dat processen, persoonscertificaten, gereedschappen en koudemiddelregistraties voldoen aan de verbrede eisen voor alternatieve koudemiddelen.

  • Projectmatige Kwaliteitsborging

    Pas vaste keuringsmomenten, TRA's en complete opleverinstructies toe om veiligheid gedurende de gehele levensduur te garanderen.

  • Systeemgericht Servicemanagement

    Richt servicewerkzaamheden in op het borgen van de totale keten van sensoren, regelingen en afgiftesystemen.

Dit artikel is een verkorte samenvatting van het uitgebreide achtergrondverhaal uit InstallateursZaken editie 08/2026. Wil je alle details, technische verdieping en interviews lezen? Het volledige artikel is te vinden in ons magazine vanaf 17 november a.s.